쳳 (18121820)*

, 1585 ., . , , : ; , ; .

, . , . , .

㳳 , , . , , , . [akademicki i konwiktowy] , . , , .

 

1.

, . , ; , , .

, ; . . 23 1585 . . , , ࢓, , : De Martyrum constantia in tormentis et premio in coelis [ ]. , , , . ̳ , , . . 1603, 1641, 1642, 1647, 1702, 1722 . 1. , , , , , , , . , , , .

. , , . 45 1671 . , . ( ), , . . , ᳢ .

1773 . . , , , ᳢ . , . , . . , , .

1773 . , , , , , . , .

, . , , . , ,  .

Ⳮ II, 1780 . , . .

, II , . , I, 㳳, . ˳ , .

1780 . 㳭븢 II. . . 30 , , , , . 2.

, , . ; . , 3. , , , , .

, , , , ࢓. . :

, . . [] 4.

, , . ³ , ; , . , . , .

᳢ ̳ , . ; . ( ) Te Deum [, , ]. .

, 㳳, , . , , , . , ; .

, . , . . , . , . . victoriis clara beneficiis illustrior [ , ]; terror hostium, amicorum columen, amor subditorum [ , , ]. . , 쳓. .

, . . , 쳭, , .

. , 5. , , , . , .

, , . , , . , . , , , , , . , . , , . .

, 2 1780 ., , , . II, . . , . , , , . , , . , , , . , .

, . . 1781 1791 . , , 1797 . . I 1802, 1807 1812 . , , 곓, 6. , , : , , . .

, II 쳳 .. . , , . , (, ) .

. , . 1774 . ( 1780 . ), ̳ (1782), (1785), , , , (1782, 1786, 1788, 1789). Ⳮ , 븢 .

븢 , . 1802 . , , 1811 ., ³ .

, , ; , , , . , , .

, homagium 1802 ., .. 糢 : Al merito impareggiabile di Sua Eccellenza Il Signiore Alessandro RimskoiKorsakov [...] in occasione della graziosa visita falta P.P. della compagnia di Gesu nel Collegio di Polock [ <> , ].

. : Korsakov LEroe / In pace ed in guerra [ / ], , , (E a si lieto giorno / Sia gioja equal) [ / ] 곭 (Per Tuo governo / Felice Paterno / Amore a Te) [ / , / ].

[Aloysius Rusnati], ( ) ATJ (Archiwum Towarzystwa Jesusowego) . , , . , , , , .

1811 ., ³ , . , 7 , Canzonetta cantabile. Wiersz Na wjazd do Połocka Jaśnie Oświeconego Książęcia Wirtemberskiego Aleksandra [ ³ ] , , : Ty Panie wjeżdżasz, co się z książąt rodzisz [, , , ]. : Twój brat na tronie królewskim zasiada / I walecznymi narodami włada [ ]. , .

A Sua Altezza Reale Antonietta Amalia di Coburg Duchessa di Würtemberg in occasione del Suo felice arrivo a Polozco canzonetta cantabile [ 볳 , ³, ].

, , , 1783 . . ³, , . . . , .

. felice arrivo e felice giorno [ ] . , , , .

( ). , . , , 볳: ³ I. , 1811 . .

. , , 1807 . . ϳ . . . , , 8. 9.

, 쳳. .

15 1812 . ˳ , , , , , , . .³ Ⳮ, ( .), , , 10. .

, . , , Ⳣ . . . , . 㳳 , . . , , . .

, 糢 , . , ³, , ᳢ 쳳. , ; ୢ .

. . , . 70 . . , , . . ³ Ⳮ.

. . , I . , , , . .

. , 50 . O Ⳣ ; . . : . 糢 .. Te Deum, .

, , , , , .. , , ﳸ , .

, . , . , : Tutus Alexandri auspiciis eo laetus ad astra [ ]. .

쳳, . . . . , . . . , .

, , . ; , , , .

, , . , . , 糢 , , :

1820 . . ; , , ; 쳳 . .

. ; , . . , . . , 糢 , , , 11.

볢 . , , . , .

.

27 . . Ⳮ 12 , 3 , 30 . . , , .

, . , , , , , , . , , Dowody rocznego postępku [ , ]. , , ; , , ᳸, , , , . , , . ࢓ [Słownik pisarzów polskich], .

, , .

쳳 (2526 1820 .), . O, , . . . , . 쳳 . O ᳢ : .

 

2.

, , [akademicki i konwiktowy]. , 쳳. , Ⳣ , , . 12, , 쳳. , .

1787 . ( ) . , , ( , ) . , .

1820 . . , ࢓, 쳓, . 糢 , .

, , , , , ; , .

, , . , , . ࢭ ͳ , , ࢭ . Theatrum etiam, quo jam antiquitus erat extructum pro exhibitione a Studiosa Iuventute Dramatum, in novam formam, eamque multo commodiorem ac venustiorem est redactum, ac picturis non inelegantibus, rei accomodatis exornatum13 [ , , [] , , ]. 1812 ., , , , , . , , . , , : . , .

, , . , , , , .

, , . ( .), , , .

B . 1820 .:

, , , , , , , , 볢 , , 14.

.

쳳 , . 14 (,  ). , , : , . , 糢 , . , , , , , , .

. , . , , .

( ) ; ; . ; , ; , 쳳 15.

1773 . Ratio studiorum [ ࢓] , ୭ . O. ୭, , , , . ϳ , .

, . , 161820 162627 . . ; , 1626 ., , . [A. Donati]. , , .

, , ꭭ ࢭ XVIII . , . ᳢ , .

, XVIIIXIX ., , . , . De ratione discendi et docendi [ ] (1703) [Joseph de Jouvancy] [Gabriela La Jay] Bibliotheca rhetorum [ ] (1725), . [Charles Pore] Oratio de theatro [ ] (1733). 1748 ., , . , , ,  .

, , ˳ .

[Franciszek Lang] (16541725), , 16. , , [Dissertatio de actione scenica cum figuris eandem explicantibus, et observationibus quibusdam de Arte Comica]. (, 1727), , , Imprimatur. , , .

1773 . , . , 쳖. , . .

, , (1783 .), (1801 .) 墭 (1806 .).

, ݢ: Elettra, Edipo, Antigone, tragedie di Sofocle, e il Ciclope dramma satirico dEuripide, il tutto dalloriginal greco tradotto e illustrato con note dellabate F.A. ... con un saggio infine di sue poesie italiane, latine, greche ed ebraiche, Roma 1782 [, , , , ʳ, ݢ, .. , , , , 1782].

, . . , , , .

. ﳢ , 17. , , . , . , , , . , , , , . : , .

̳, ݢ .

, 1801 . , . , : , , ; , , [] ; , ; , .

, ., . , , ³ , 1762, 23 . .

( 㳳 ³, ). , . .

.: 18. [Operalni Saskiej]: III . [Johanna A. Hassego]. 곓, , , ( , ), ( ) . , (, , ), , .. , ( III, 12), : Kłamie, kto mówi, że człowiek nie może / zwyciężyć serca... [ , , / ].

, . , .

, , , , . . . . , , , , . ; , , : ... , ( III, 2).

. . ࢓. , .

, (. 1740). O; (1773 .) ᳢ . 1806 ., Ⳣ . 1820 . ; O [Stara Wieś] 1829 . [Święty Alojzy albo Ludwik Gonzaga]. O ( 1770 .) Ⳣ , Ⳣ , , , , .

ϒ . . , , . , : O, , , . , . IHS , .

. , , , , , . , ⸢ ೢ . , .

ϒ , . , ୭ , .

, , Biblioteki Polskiej. . : 1771 . . . ࢓, 쳓.

, , , . : ͳ (17651798), 븢 (17771845) ̳ (17831814) [Nikodem Muśnicki, Józef Morelowski, Jan Mihanowicz]. . 쳳 ᳢ ., . [Pułtawa] (1803), , , , ; , ; . . [Zabawek teatralnych], 1803 ., [Dziwak] (1800) [Podejrzliwość] (1802). . [Celsus] . . I: . [Flawius Klemens męczennik. Tragedia]; . [Przyjaciel wszystkich i niczyj. Komedia]; . [Heli. Tragedia]; . [Marnotrawstwo. Komedia]; . [Pogarda nauk. Komedia]. , , , 1802 . . II: . [Śmierć Cycerona. Tragedia]; . [Bezwiarek w nieszczęściu. Komedia]; ϸ . [Piotr nad Prutem. Drama epiczna]; . [Bogaty Diogenes. Komedia]; Գ . [Muzeum fizyczne. Komedia]. (. 1800 .).

쳳 ; . (8) (3) , XVIII .

. ᳢ . , Ⳣ . , [salty]. , , , , . .

, . Գ 븢 (), ( ) ( ) . , , . . , . , , . (), ( ), ѳ (). , .

, , 糳, , . , ࢭ , , . , .

. , ; , , . . , .

ϸ , . I , . , , .

, . , . , , , [bardziej ucząc, niż śmiesząc]. Ⳣ Գ , .

. , [Dudakiewicz]. [Pustomędrski] [Kopernicki]. , .

𭭭 , . , , ; , . Գ ; ; , .

, , . , , , , : ( ), .

. , . : . , ( ), , , (), (). . , , , .

, , , , , ( , Գ , ), ( ), , (, Գ ).

, . ϒ , XVIII . . , .

̳. Գ ݢ [Orestesa i Fenicjanek] . [Józef w Egipcie] [Gabriela Le Jaya], 19.

, ݢ , . ̳ . ݢ , , . ̳ , 1816 . . .

, , :

 

Patrzcie Tebanie, owo król ów zawołany,

Owo Edyp, którego dowcip niezrównany

Pogrążył w morzu Sfinksa. Owo Edyp, który

Przez swą mądrość wyniósł się do góry

Co go nie złoto do tej przywiodło wielkości

Patrzcie, w jaką dziś trafił przepaść nieszczęsności.

 

Nauczcie się śmiertelni, nauczcie się z tego

Uważać na ostatni dzień życia ludzkiego,

Abyście za szczęśliwych nie mieli spod słońca

Jedno co bez przygody stanęli u końca.

(Chór po A.V.)

 

[, , ,

,

ﳢ . ,

,

,

, ﳢ .

 

, ,

,

()

ͳ, , () .]

( V .)

 

̳ ᳢ . ⸢ . ; , , . , . , , .

븢 , ( ). . 5 [Józef dramma w 5 aktach] . . : Josephus fratres agnoscens [ ], 1695; Josephus venditus [ ], 1698; Josephus Aegypto praefectus [ ], 169920.

, 1820 . . 峓. , . Ⳣ .

, , 븢 , . ࢓ [Treny], 븢, , . , ೭ .

븢, 㳳 縢 븢 [Chronologii książąt i królów polskich] (1818), , [Wiersz o Wołyniu] :

 

Dzięki wam, cni rycerze, których z taką chwałą

Męstwo na tych ojczyznę polach ratowało.

 

[ , , .]

 

[Muzy] . , , . , ͳ . , , :

I póki Dźwina przy tych murach płynie,

Takiego pamięć męża nie zaginie.

 

[ ,

.]

 

. [Nowa polszczyzna] ࢓ [wesoł(y) pocz(et) Muz] . :

 

Młody nasz uczniu! <...> Jeśli polski zginie

Język, Polacy sami będą w winie <...>

Szanuj więc naród, szanuj i ojczysty,

Od matki wzięty polski język czysty.

 

[ ! <...> ,

<...>

, ,

.]21

 

, ., .̳, .븢 , .

[Kodrus], 1 1819 . (17111719). ୢ : Kodrus. Tragedia x. Andreasa Fritz Towarzystwa Jezusowego, przełożona od Uczniów zostających w Konwikcie Połockim Tow. Jez. i podana W.J.X. Jakubowi Pierlingowi Tow. Jez. Regensowi Konwiktu w Dzień Jego Imienin Roku 1819 pierwszego dnia maja w Połocku. [. . , , () () () (), , 1819 .]

: . , , Ⳣ (1753) (1760).

, , , . , , . , 糢:

 

Abym tron krwią zbroczony ojca najmilszego

Miał osiąść, niech od tego mnie bogowie strzegą.

 

[ , , .]

 

, [Jonatas albo Tryumf przyjaźni] 22; , ( ).

, , ; , . , , , , .

Ⳣ () . [Charles Porée] (16751741), [Giovanni Granelli] (17031770) [Agostino Palazzi] (1725?)23.

, Ţ, 孭 . Ⳣ 쳓. ³; . : . [Brutus, Tragdie]; [Maurice]; . [Tragdie Hermngilde]. : [Regulus]; [Agapitus martyr]; . [Sennacherib. Tragoedia]; ̳ [Misoponus] . , .

볳 . . . . [Giuseppe Maruti], 1781 . 8 . , . ., . [tamburlana].

. [G. Granelli] : , 곓 [Sedecia ultimo re di Giuda] 1731; , 곓 [Manasse re di Giuda] 1732; [Dione Siracusano] 1734; , [Seila figlia di Jefte] 1761. . . ݢ [Eustachio], 1758 1763 . , 1758 . .

, , .

 

3.

쳳 , . , , a . , .

O ( ). , , , 1820 .:

, ; .

, . , , . , .

. .븢 곓 [Do wsi spaskiej]:

 

Spasie! letnie gniazdo moje,

Na wesołe miejsce twoje

Jako słowik przylatuję

Skoro wdzięczną wiosnę czuję.

[! ,

, ,

.]

 

, , , . , , [Christopher Balme], .

, . () , .

쳳, , . , , . 븢. , 볳 ʳ, , 24. . , . , carmina [] . . [Spór Aiaxa i Ulissa o zbroję Achillesa] 쳳, 25.

࢓ , [Pas Wenery].

, . , , 쳳, ࢓, , , . , . ., , , .

, , 酓 [Beatus ille], , , 쭭 . , 븢.

. . . , , . , . , , 26.

locus amoenus, , , .

: Spór Aiaxa i Ulissa o zbroję Achillesa. Przełożony z Owidiusza przez jednego ucznia Akademii Połockiej <...> Księdzu Rajmundowi Brzozowskiemu od Uczniów Akademii pomienionej ofiarowany roku 1820 dnia 23 stycznia w Połocku. [ . 쳳 <...> 쳳 23 1820 .]

:

Siedli wodze wśród tłumu prostego żołnierza.

I wstał Aiax pan średnioskórnego puklerza.

 

[ .

, (?) .]

, .

; 1820 ., . : . 쳳.

 

*

쳳, , .. , 孭 ; [Drewniany Dziad(ek)].

, . . . , . , . , . 븢 , , . , , 糢 . :

, , ; , , 27.

, , , , , .

, . . , , . ฅ

. , , , ⸢ . ˸ . , . ֳ 쳳. , , ᳢ . , , , .

. , , , , 28.

쳳 , , .

̳

 

* : Akademia Połocka ośrodek kultury na Kresach 18121820. Gdańsk, 2004 ( ).

1 Poplatek J. Materiały archiwalne do dziejów jezuickiego teatru szkolnego, religijnego i ludowego w Polsce w latach 15681640. T.II. PińskWilno. Rkps Archiwum Towarzystwa Jezusowego (ATJ) w Krakowie, sygn. 1537. Simon L. Dykcjonarz teatrów polskich czynnych od czasów najdawniejszych do roku 1863. Warszawa, 1935. . 62 [Simon , : Różnojęz. Q.XIV.7.: Applausus Deo Eucharistiaco ( ), 1722]; . // ó . . I. ̳, 1983. . 133.

2 , :

Poplatek J. Studia z dziejów. . 137145; Witczak T. Teatr i dramat staropolski w Gdańsku (Przegląd historycznomateriałowy). Gdańsk, 1959. . 1530 .; Roszkowska W. Uwagi o programowości teatru barokowego w Polsce // Wrocławskie spotkanie teatralne. Red. W. Roszkowska. Wrocław, 1967. . 4772. Ślusarska M. O teatralności Wilna w czasach stanisławowskich // Wilno teatralne. Red. M. Kozłowska. Warszawa, 1998. . 3233. Kwiatkowski M. Rozkwit i zmierzch sceny jezuickiej w Poznaniu // Nasi Dawni Jezuici. Kronika Miasta Poznania 1997. . 209213. 1764 . Pokora J. Obraz Najjaśniejszego Pana Stanisława Augusta (17641770). Studium z ikonografii władzy. Warszawa, 1993. Ţ . : Problémes, interférences des genres au théâtre et les ftes en Europe. . I. Mamczarz. Paris, 1985.

3 Stebelski I. Dwa wielkie światła na horyzoncie połockim. Lwów, 1867. . II : Chronologia albo porządne według lat zebrane znaczniejszych w Koronie Polskiej i w Wielkim Księstwie Litewskim a mianowicie na Białej Rusi w Połocku dziejów. . 294306; 븢. . . ̳, 1994. . 290291.

4 Poniatowski S. Pamiętniki synowca Stanisława Augusta. Wstęp i przekł. J. Łojek. Warszawa, 1979. . 57.

5 .: Dziechcińska H. Oglądanie i słuchanie w kulturze dawnej Polski. Warszawa, 1987. . 982.

6 I , , . . . ( ATJ ).

I. 1802 .: Augustissimo ac potentissimo Alexandro I omnium Rossiarum Imperatori... [ I, ]; 1812 .: Augustissimo ac Potentissimo Alexandro I, Imperatori et autocratori instituta a sua. Polociae 1812 [ I, instituta a sua. , 1812], 1816 .: Orationes in laudem Augustissimi ac Clementissimi Alexandri l. Imperatori et Autocratoris totius Rossiae [ I, ]; , 쳳 . ( AGAD ).

7 Mihanowicz Jan. Pieśń na przybycie J.O. Księcia Wirtemberskiego generałgubernatora Białorusi przedrukowana w Połocku i Jemu podana roku 1811 ( ATJ ).

8 .. XVIIXVIII . , , . , 1981. . 6970.

9 . Kadulska I. Długie trwanie baroku w polskim teatrze jezuickim XVIII wieku // Jezuicka ars educandi. Prace ofiarowane Księdzu Profesorowi Ludwikowi Piechnikowi SJ. Kraków, 1995. . 117130. , , Rabowicz E. Okolicznościowa literatura polityczna // Słownik literatury polskiego Oświecenia. Red. T. Kostkiewiczowa. Wrocław, 1996. . 338351. . : Maksimowicz K. Poezja polityczna a Sejm Czteroletni. Gdańsk, 2000. . 207229.

10 쳳 10/15 . .: Diarium Collegii Polocensi a. 1810, 1811 et 1812 [ 1810, 1811 1812 .]. Rkps ATJ Kr. 285, k. 223: Rkps ATJ Kr. 1027XV, s. 124126 (Giżycki J. Notatka o Akademii i szkołach jezuitów w Połocku. Poznań, 1884).

11 Massalski E. T. Z pamiętników (17991824) // Z filareckiego świata. Zbiór wspomnień z lat 18161824. Wyd. H. Mościcki. Warszawa, 1924. . 254255.

12 , ( ). . , . .

13 Muśnicki N. Historia Societatis Iesu Rossiaacae conservatae in Alba Russia et propagatae. Rkps ATJ Kraków 614, s. 9.

14 Wójcicki K. W. Teatr starożytny w Polsce. T. I. Warszawa, 1841. . 83.

15 Barszczewski J. Połock // Barszczewski J. Szlachcic Zawalnia czyli Białoruś w fantastycznych opowiadaniach. Petersburg, 1844. . 11.

16 Sommervogel Ch. Bibliothque de la Compagnie de Jésus. BruxellesParis 18901932. T. IV. 14781480. Engle R. G. Franz Lang and the Jesuit Stage // Educational Theatre Journal. May 1970. Vol. XXII. 2. Appendix D. . 192195.

17 . 18 , , , , , , , . 볳 7 . ࢖ . . 38 (1788 .).

18 Gambacorta L. Il dramma Metastasiana nella Polonia di Augusto III (17331763). Napoli, 1990.

19 Grabowski T. Ze studiów nad teatrem jezuickim we Francji i w Polsce w wiekach XVIXVIII. Poznań, 1963.

20 Sommervogel Ch. Bibliothque. . IV. 765783.

21 Morelowski J. Nowa polszczyzna // Morelowski J. Wiersze. Wstęp i oprac. E. Aleksandrowska. Wrocław, 1983.

22 ϒ 곖 , . Rkps AGAD Warszawa. , , , 㳳, .

23 Inglot M. List o. Giuseppe Maruti SJ z Połocka // Jezuicka ars historica. Prace ofiarowane ks. Prof. Ludwikowi Grzebieniowi. Kraków, 2001. . 193207.

24 Kisielewicz B. Pieśń Pasterska Pasterzem się urodziłem; Sielanka Rocznicowa Thyrsis Morson; Pasterka, czyli oczekiwanie na przyjazd Przew. Ojca Prowincjała . // Utwory literackie Ojców białoruskich. Rkps ATJ Kr. 908B.

25 Reverendo in Christo P. Antonio Lustyg Assistenti Soc. Iesu nec non Rectori Magnifico Collegii Academici die Ejus Nominalium in vim grati Carmina proprio marte elucubrata [ [] , , ]. Rkps AGAD Warszawa.

26 . . 1867. : . . . 367. ( ).

27 Chodźko I. Obrazy litewskie. Seria Trzecia. T. 1. Wilno, 1843. . 105.

28 Pavis P. Słownik terminów teatralnych. Wstęp Anne Ubersfeld. Przeł. oprac. i uzup. Sławomir Świontek. Wrocław, 1998. . 2045, 34950. Balme Ch. Wprowadzenie do nauki o teatrze. Przeł. i uzup. W. Dudzik i M. Leyko. Warszawa, 2002. Nowoczesna Myśl Teatralna. Red. nauk.: D. Ratajczakowa. . 9394, 215220.